De eerste menstruatie

Hoe merk je dat het zover is?

Meestal worden meisjes niet volledig overvallen door de eerste menstruatie. Er zijn signalen. In het lichaam van jonge meisjes verandert er vanaf hun 10e al het een en ander voordat ze voor het eerst ongesteld worden. De borstvorming begint, de eerste oksel- en schaamharen komen tevoorschijn en bij sommige meisjes treedt witte vloed op. Dit is een doorzichtige witte vloeistof, een heel natuurlijke vaginale afscheiding, die al een tot twee jaar voor de eerste menstruatie kan beginnen. Deze witte vloed is een signaal dat de geslachtsorganen actief zijn geworden en dat in de eierstokken de eerste follikels rijp worden.

Wanneer is het beste moment om daarover te praten?

Meisjes worden voor het eerst ongesteld tussen de 11 en 15 jaar.

De meeste meisjes worden tegenwoordig voor het eerst ongesteld tussen hun 11e en 15e. Daarom is het van belang om het fenomeen menstruatie al met je dochter van 9 of 10 te bespreken. Als je dochter 11 jaar is, ben je al aan de late kant met voorlichting geven. Voor de meeste meisjes van die leeftijd is het onderwerp waarschijnlijk niet helemaal onbekend. Op sommige scholen wordt er in groep 7 al seksuele voorlichting gegeven. Bovendien wordt het onderwerp vanaf dat moment ook met vriendinnen besproken. 

Hoe kan ik het beste over het onderwerp menstruatie beginnen?

Het is belangrijk om op een vanzelfsprekende manier met menstruatie om te gaan.

Voor veel vaders en moeders is het ongetwijfeld een uitdaging om de juiste woorden te vinden. Je praat immers indirect over seks met je kind. Het is makkelijker om over menstruatie te praten als iets dat bij het dagelijks leven hoort. Vergelijk het met tanden poetsen, douchen of naar het toilet gaan. Zo zou ook de maandelijkse hygiëne een heel normaal onderdeel van het gezinsleven kunnen zijn. Dat zorgt van te voren al voor een ontspannen sfeer als het onderwerp ongesteld zijn aan de orde komt. Maak er ook geen geheim van als je als moeder zelf ongesteld bent, leg uit dat je je misschien niet zo lekker voelt, welke producten je gebruikt en wat ongesteldheid is.

En als mijn dochter er zelf als eerste naar vraagt?

Op een directe vraag, hoe onaangenaam ook, kun je het beste altijd een direct antwoord geven. Waar komt dat bloed van onderen eigenlijk vandaan? Waarom heeft pappa dat niet? Hoezo kun je dan niet zwanger worden? Als je op dat moment even niet weet wat je moet zeggen, kun je je kind natuurlijk beloven dat je het later zult uitleggen, zodra je de juiste bewoording hebt bedacht of nadat je hebt overlegd met je partner, vrienden of je eigen ouders. Tussen twee haakjes: ook gynaecologen zijn graag bereid onzekere moeders te helpen en kunnen tips geven. In veel praktijken vind je folders over het onderwerp.

De eerste menstruatie – een dag van vreugde of het begin van een noodzakelijk kwaad?

Is de eerste ongesteldheid reden tot vreugde?

Hevige buikkrampen, hoofdpijn, een slecht humeur, slecht zittend maandverband en doorlekplekken op je lakens… Het is overduidelijk: als je als jong meisje alleen maar akelige dingen over menstruatie te horen krijgt, kijk je uiteraard niet erg positief tegen je eigen ongesteldheid aan. Aan de andere kant markeert je eerste menstruatie wel het begin van je vruchtbaarheid en je lichamelijke volwassenheid. Meisjes reageren verschillend hier op, de een schaamt zich een beetje, de ander vind het ondanks alle voorlichting maar een eng idee en de derde is apentrots. Speel als ouder hier op in. Je kan er een feestje van maken en haar een cadeautje geven. Maar alleen als je dochter het zelf ook wil, misschien heeft ze juist meer behoefte aan privacy of zelfs troost. Jij kent je dochter het beste en kunt ook het beste inschatten of ze er zelf blij mee is of niet. In plaats van erover klagen kun je beter benadrukken dat menstruatie iets belangrijks en waardevols is. Tenslotte ben je nu een vrouw en daar mag je best een beetje trots op zijn.

Hoe kan ik mijn dochter uitleggen wat er precies in haar lichaam gebeurt?

Waar komt het bloed vandaan? Wat gebeurt er daar beneden? Hoe lang duurt de menstruatie? Natuurlijk hoef je daarbij niet meteen een medische presentatie te geven. Maar je mag best wat uitvoerig vertellen. 

Het volgende zou je in elk geval moeten vertellen: elke maand komt er een eitje vrij uit de eierstok, als het na ongeveer 14 dagen rijp genoeg is. Het glijdt door de eileider naar de baarmoeder. Dat duurt ongeveer zeven dagen. Op weg naar de baarmoeder kan het eitje door een zaadcel van een man worden bevrucht en dan ontstaat er een baby. De baarmoeder bereidt zich voor op het eitje in aantocht. Telkens na 28 dagen wordt het slijmvlies van de baarmoeder vernieuwd, zodat alles perfect is voorbereid op een eventuele zwangerschap. Als het lichaam merkt dat er geen baby groeit, wordt het slijmvlies in de baarmoeder uitgestoten en gaan bloedvaten open. De deeltjes van het slijmvlies vloeien samen met het bloed weg uit de vagina. Dat noemen we menstruatiebloeding en die duurt meestal vier tot zes dagen. Een vrouw verliest daarbij niet meer dan 0,1 liter bloed – dat past ongeveer in een espressokopje.
 Bovendien is het goed om uit te leggen dat de maandelijkse bloeding ook belangrijk is als je nog niet zwanger wilt worden.Het lichaam moet immers nog oefenen. Bovendien kun je deze uitleg ook combineren met seksuele voorlichting, als je dochter menstrueert moet ze immers ook weten hoe ze een zwangerschap kan voorkomen.

Wat er in het lichaam van vrouwen allemaal gebeurt is niet zo eenvoudig te begrijpen. Als je het gevoel hebt dat je dochter met de ingewikkelde begrippen nog niet zoveel kan beginnen, kan ook eenvoudiger metaforen gebruiken. Bijvoorbeeld: de baarmoeder lijkt wel op een klein huis. Elke maand moet het huis worden klaargemaakt voor een mogelijke nieuwe huurder, een baby dus. Alles wordt keurig ingericht en schoongemaakt, zodat het huis er als nieuw uitziet. Als er geen huurder komt, worden de meubels, het behang en de plantjes weer weggehaald. En voor de volgende huurder moet alles dan weer helemaal nieuw en schoon zijn. Het leukste is nog wel dat je er zelf niets voor hoeft te doen. Het gaat automatisch.

Maandverband of tampons?

Vaak is dat wat mama gebruikt niet zo geschikt.

Inderdaad past dat wat mama gebruikt meestal niet, letterlijk niet. Als je als moeder het gevoel hebt dat het binnenkort zover zou kunnen zijn, kun je het beste naast je eigen maandverband of tampons ook een pakje met een kleiner maatje tampons of verband neerleggen. Zo kan je dochter zelf uitproberen wat ze het prettigst vindt.

Het is belangrijk om je dochter te laten zien hoe je een verbandje of tampon goed gebruikt en ook hoe je ze netjes weggooit. Sommige meisjes worden in de periode vlak voor hun eerste menstruatie ineens bang dat ze door hun eerste ongesteldheid overvallen zullen worden. Dan kunnen ze voor de zekerheid alvast een inlegkruisje in hun slipje doen. Het kan een veilig gevoel zijn om altijd een inlegkruisje bij je te hebben.  

Angst, vrees, sprookjes – welke vragen zouden jouw dochter kunnen bezighouden?

Hoe meer informatie ze heeft, des te beter is het.

Vooral onder vriendinnen doen de meest wilde ‘feiten’ de ronde over de menstruatie. Bijvoorbeeld: “Je voelt het menstruatiebloed vloeien en net als bij urine kun je dat gewoon ophouden”, “Na de seks stopt de ongesteldheid weer”, “Je bent permanent zo’n drie weken per maand ongesteld” of “Menstruatiepijn is erfelijk”. Of meisjes halen zichzelf allerlei angsten in het hoofd: als ik ongesteld ben, verlies ik zoveel bloed dat ik wel dood kan bloeden, toch? De meeste onjuiste feiten zijn snel de wereld uit te helpen. Maar over het algemeen geldt dat hoe beter een meisje op de hoogte is, des te minder krampachtig ze met haar ongesteldheid omgaat. 

Bronnen:

Dr. Christian Albring, Voorzitter van de Duitse gynaecologenvereniging

Menstruatie.net, een informatieve, onafhankelijke site over menstruatie